XỬ LÝ NGƯỜI CÓ HÀNH VI DÙNG DAO GIẾT NGƯỜI

Trong thực tiễn giải quyết các vụ án hình sự, hành vi sử dụng dao có tính sát thương cao để thực hiện hành vi giết người có thể đồng thời đặt ra vấn đề xử lý về tội giết người và tội phạm liên quan đến vũ khí quân dụng. Tuy nhiên, việc xác định tội danh và áp dụng các tình tiết định khung tăng nặng trong trường hợp này cần được xem xét thận trọng, nhằm bảo đảm nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật và tránh việc đánh giá trùng lặp một hậu quả pháp lý.

Nhằm tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự, Công văn số 662/TANDTC-PC ngày 27/10/2026 của Tòa án nhân dân tối cao đã hướng dẫn cụ thể về việc xử lý người có hành vi dùng dao có tính sát thương cao giết người. Nội dung hướng dẫn tập trung vào việc xác định hai tội danh có thể được áp dụng đồng thời và nguyên tắc không sử dụng trùng lặp hậu quả chết người để định khung hình phạt đối với cả hai tội.

1. Có thể truy cứu trách nhiệm hình sự về hai tội danh

Theo hướng dẫn tại Công văn số 662/TANDTC-PC, người có hành vi dùng dao có tính sát thương cao giết người có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hai tội danh, nếu hành vi thực tế có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, gồm:

- Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự.

- Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự theo khoản 1 Điều 304 Bộ luật Hình sự.

Việc xem xét đồng thời hai tội danh xuất phát từ tính chất pháp lý khác nhau của các hành vi vi phạm. Một mặt, hành vi dùng dao để tước đoạt tính mạng người khác xâm phạm trực tiếp đến quyền sống, là khách thể được pháp luật hình sự đặc biệt bảo vệ. Mặt khác, nếu con dao được xác định là vũ khí quân dụng theo quy định pháp luật và người thực hiện có hành vi sử dụng trái phép, thì hành vi này còn xâm phạm đến chế độ quản lý của Nhà nước đối với vũ khí quân dụng và phương tiện kỹ thuật quân sự.

Như vậy, việc truy cứu trách nhiệm hình sự về hai tội danh không đơn thuần là xử lý hai lần đối với cùng một hành vi, mà nhằm đánh giá đầy đủ các khía cạnh pháp lý của hành vi phạm tội khi có đủ căn cứ cấu thành từng tội danh.

Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý rằng không phải mọi trường hợp sử dụng dao có tính sát thương cao để giết người đều đương nhiên cấu thành Tội phạm quy định tại Điều 304 Bộ luật Hình sự. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định loại dao được sử dụng có thuộc phạm vi vũ khí quân dụng theo quy định pháp luật hay không, đồng thời làm rõ hành vi sử dụng trái phép và các dấu hiệu cấu thành tội phạm tương ứng. Đặc điểm có tính sát thương cao tự thân không phải là căn cứ duy nhất để kết luận một con dao là vũ khí quân dụng.

2. Không sử dụng hậu quả chết người để định khung tăng nặng hai lần

Nội dung quan trọng nhất trong hướng dẫn của Công văn số 662/TANDTC-PC là nguyên tắc không sử dụng cùng một hậu quả chết người để đồng thời làm căn cứ định khung tăng nặng cho cả hai tội danh.

Cụ thể, Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn không áp dụng các tình tiết định khung tại Điều 304 Bộ luật Hình sự, gồm:

- Điểm c khoản 2: Làm chết người;

- Điểm a khoản 3: Làm chết 02 người;

- Điểm a khoản 4: Làm chết 03 người trở lên.

Lý do được đưa ra là hành vi giết người đã là tình tiết định tội của Tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự. Hậu quả chết người đã được xem xét để truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này thì không tiếp tục sử dụng chính hậu quả đó làm tình tiết định khung tăng nặng đối với Tội phạm quy định tại Điều 304 Bộ luật Hình sự.

Có thể hiểu, trong trường hợp một người sử dụng dao được xác định là vũ khí quân dụng để giết một người, nếu đủ yếu tố cấu thành cả hai tội, người đó có thể bị truy cứu về Tội giết người theo Điều 123 và Tội sử dụng trái phép vũ khí quân dụng theo khoản 1 Điều 304. Tuy nhiên, không được tiếp tục áp dụng tình tiết làm chết người tại điểm c khoản 2 Điều 304 để tăng nặng trách nhiệm hình sự đối với tội danh này.

Tương tự, nếu hành vi làm chết 02 người hoặc từ 03 người trở lên, hậu quả về số lượng người chết được xem xét trong việc xác định trách nhiệm hình sự về Tội giết người, nhưng không được tiếp tục sử dụng các tình tiết tương ứng tại khoản 3 và khoản 4 Điều 304 nếu đó chính là hậu quả đã được dùng để xử lý về Tội giết người.