THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO NĂNG LỰC TOÀN DIỆN CỦA LUẬT SƯ VIỆT NAM TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH

Tóm tắt

Trong bối cảnh Việt Nam đang phát triển kinh tế thị trường hiện đại, đẩy mạnh hội nhập quốc tế, đội ngũ luật sư có vai trò ngày càng quan trọng. Nghị quyết số 66-NQ/TW năm 2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đã xác định thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hệ thống dịch vụ pháp lý, hỗ trợ pháp lý; khuyến khích, phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án như trọng tài thương mại, hòa giải thương mại... Trên cơ sở phân tích những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh phát triển mới của đất nước và kinh nghiệm quốc tế, bài viết đề xuất một số giải pháp nâng cao năng lực toàn diện của luật sư trong giải quyết tranh chấp kinh doanh, nhằm đáp ứng yêu cầu bảo vệ công lý, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Từ khóa: Luật sư, năng lực toàn diện, tranh chấp kinh doanh, phát triển kinh tế

Summary

In the context of Viet Nam’s transition toward a modern market economy and its deepening international integration, the role of the legal profession has become increasingly important. The Politburo’s Resolution No. 66-NQ/TW, 2025, on renovating law building and enforcement to meet the country’s development requirements in the new era emphasizes the strong development of the legal services system and legal assistance, while encouraging the establishment and growth of alternative dispute resolution mechanisms outside the courts, such as commercial arbitration and commercial mediation. Based on an analysis of the demands arising from the country’s new development context and international experience, the study proposes several measures to enhance the comprehensive capacity of lawyers in resolving business disputes, thereby ensuring the protection of justice and supporting socio-economic development in the new phase.

Keywords: Lawyer, comprehensive capacity, business disputes, economic development

ĐẶT VẤN ĐỀ

Việt Nam đang đứng trước kỷ nguyên phát triển mới với những thời cơ và thách thức đan xen. Công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, cải cách tư pháp, phát triển kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nguồn nhân lực pháp luật. Trong đó, đội ngũ luật sư - với vai trò lực lượng bổ trợ tư pháp quan trọng - phải không ngừng nâng cao năng lực toàn diện để đáp ứng đòi hỏi của xã hội và nhiệm vụ chính trị - pháp lý mới. Nghị quyết số 27-NQ/TW năm 2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đã đặc biệt nhấn mạnh nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, thúc đẩy các cơ chế giải quyết tranh chấp thay thế (hòa giải, đối thoại, trọng tài thương mại) nhằm bảo đảm công lý và giảm tải cho hệ thống tòa án. Cùng với đó, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW năm 2025 xác định đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật là khâu đột phá, trong đó chú trọng phát triển phương thức giải quyết tranh chấp ngoài tòa án để hỗ trợ môi trường đầu tư, kinh doanh. Những định hướng lớn này của Đảng và Nhà nước đòi hỏi giới luật sư Việt Nam phải “đủ về số lượng, bảo đảm về chất lượng” và “trong sáng về đạo đức nghề nghiệp”, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu bảo vệ công lý, quyền con người và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới. Yêu cầu nâng cao năng lực toàn diện của luật sư Việt Nam - bao gồm kiến thức, kỹ năng và đạo đức nghề nghiệp - đã trở thành đòi hỏi cấp thiết cả về phương diện thực tiễn lẫn chủ trương, chính sách trong bối cảnh mới.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CHÍNH TRỊ - PHÁP LÝ VỀ NÂNG CAO NĂNG LỰC LUẬT SƯ

Năng lực toàn diện của luật sư gồm 3 yếu tố chính: kiến thức pháp lý - kinh tế sâu rộng, kỹ năng hành nghề và đạo đức nghề nghiệp. Luật sư có vai trò bảo vệ công lý, quyền con người, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng Nhà nước pháp quyền.

Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam nhấn mạnh nhiệm vụ bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho khách hàng, tuân thủ pháp luật và đề cao các giá trị như liêm chính và trung thực. Những chuẩn mực này phù hợp định hướng được nêu trong Nghị quyết 27-NQ/TW về xây dựng nền tư pháp hiện đại và vai trò của luật sư trong đảm bảo an toàn pháp lý cũng như thúc đẩy niềm tin kinh doanh.

Cùng với Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp, Luật Luật sư 2006 (sửa đổi năm 2012) cũng quy định tiêu chuẩn, nghĩa vụ và phẩm chất cần thiết của luật sư, từ việc tuân thủ pháp luật, giữ bí mật thông tin đến tận tâm với khách hàng và phụng sự công lý. Chiến lược phát triển nghề Luật sư (Quyết định 1072/QĐ-TTg), đặt mục tiêu tăng cả về số lượng lẫn chất lượng, hướng tới đội ngũ chuyên nghiệp đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp và hội nhập quốc tế.

Như vậy, việc nâng cao năng lực đội ngũ luật sư là yêu cầu cả về chuyên môn và nhiệm vụ chính trị - pháp lý. Chính sách phát triển nghề luật sư được thể hiện qua các văn kiện như Nghị quyết số 27-NQ/TW (2022) và Nghị quyết số 66-NQ/TW (2025), yêu cầu hoàn thiện thể chế, nghiên cứu chế định luật sư công và tăng cường khả năng thi hành phán quyết trọng tài. Các quy định này mở rộng phạm vi hoạt động, đòi hỏi luật sư phải nâng cao năng lực tương ứng.

NHÓM NĂNG LỰC CẦN THIẾT CỦA LUẬT SƯ HIỆN ĐẠI TRONG GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP KINH DOANH - THƯƠNG MẠI

Giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh - thương mại đòi hỏi ở người luật sư một tập hợp năng lực đa dạng, vừa chuyên sâu vừa mang tính liên ngành. Có thể phân nhóm các năng lực cần thiết của luật sư hiện đại thành 3 nhóm chính: (i) kiến thức toàn diện về pháp lý và kinh tế; (ii) kỹ năng nghiệp vụ về tố tụng và giải quyết tranh chấp ngoài tòa; và (iii) phẩm chất đạo đức nghề nghiệp cùng thái độ chuyên nghiệp. Cụ thể:

Về kiến thức pháp lý, kinh tế, quản trị và hợp đồng

Để trở thành luật sư thương mại giỏi, luật sư cần tích lũy nền tảng kiến thức pháp lý vững chắc về nhiều lĩnh vực kinh doanh như luật hợp đồng, doanh nghiệp, thương mại, đầu tư, tài chính - ngân hàng, cùng các quy định về tố tụng và trọng tài thương mại. Ngoài việc nắm rõ pháp luật trong nước, luật sư nên hiểu biết các điều ước quốc tế, tập quán thương mại (như Incoterms, UCP...) cũng như luật nước ngoài khi làm việc với những giao dịch xuyên biên giới. Nhờ đó, luật sư có thể bảo vệ quyền lợi khách hàng và chọn được phương thức giải quyết tranh chấp phù hợp, như tòa án, trọng tài hay hòa giải.

Bên cạnh kiến thức pháp luật, việc am hiểu về kinh tế và quản trị doanh nghiệp là yêu cầu thiết yếu đối với luật sư kinh doanh. Trong các tranh chấp thương mại phức tạp, luật sư cần nắm rõ bối cảnh thực tế, mô hình quản trị doanh nghiệp, tài chính cũng như thị trường để phân tích rủi ro, chi phí và lợi ích của từng phương án xử lý. Những hiểu biết này giúp tư vấn chính xác cho khách hàng dựa trên dữ liệu cụ thể và logic thay vì cảm tính. Ví dụ, khi giải quyết tranh chấp hợp đồng, luật sư phải biết cấu trúc hợp đồng, tập quán ngành hàng, thị trường liên quan, cũng như các vấn đề nội bộ doanh nghiệp như quan hệ cổ đông, quản lý rủi ro và tuân thủ luật pháp. Từ đó, luật sư có thể đưa ra các giải pháp mang tính khả thi và hiệu quả cao.

Năng lực nghiên cứu, tư duy pháp lý và kỹ năng viết cũng rất quan trọng. Luật sư cần thành thạo việc tra cứu, phân tích án lệ, lập luận logic để xây dựng hồ sơ lập luận chặt chẽ, thuyết phục. Ngoài ra, luật sư hiện đại nên bổ sung kiến thức về công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu nhằm quản lý chứng cứ điện tử, hợp đồng thông minh hoặc giải quyết tranh chấp thương mại điện tử. Một luật sư kinh doanh giỏi là người kết hợp kiến thức pháp luật sâu rộng, hiểu biết kinh tế - quản trị và khả năng tổng hợp đa ngành để tìm ra giải pháp toàn diện.

Về kỹ năng tranh tụng, đàm phán, trọng tài và hòa giải

Kiến thức là nền móng, còn kỹ năng hành nghề là công cụ sắc bén giúp luật sư bảo vệ khách hàng trong các vụ tranh chấp kinh doanh. Nhóm kỹ năng này gồm tranh tụng tại tòa án, thương lượng, hòa giải ngoài tố tụng, đòi hỏi sự rèn luyện bài bản và ứng dụng linh hoạt.

Kỹ năng tố tụng (litigation) bao gồm nghiên cứu hồ sơ, soạn thảo văn bản tố tụng, thu thập đánh giá chứng cứ và tranh biện tại phiên tòa. Luật sư giỏi biết sử dụng ngôn ngữ thuyết phục, lập luận logic và dẫn chứng để bảo vệ quan điểm của thân chủ. Đồng thời, cần nắm chắc quy tắc tố tụng đảm bảo mọi chứng cứ, lập luận được trình bày hợp lệ, đúng thời điểm. Khả năng phản biện, ứng biến nhanh trước câu hỏi từ tòa án và đối thủ cũng rất quan trọng, chỉ có thể đạt được qua đào tạo chuyên sâu và trải nghiệm thực tế.

Trong môi trường kinh doanh hiện đại, luật sư cũng phải thành thạo kỹ năng giải quyết tranh chấp thay thế (Alternative Dispute Resolution - ADR) như đàm phán, hòa giải và trọng tài. Đàm phán giúp đạt được thỏa thuận tốt cho khách hàng mà không cần kéo dài vụ kiện. Luật sư đàm phán giỏi kết hợp lý lẽ pháp lý với lợi ích kinh tế, biết lắng nghe, nhượng bộ có tính toán để dẫn dắt đối phương đến điểm cân bằng. Nghệ thuật thương lượng đòi hỏi chuẩn bị chiến lược, dự phòng phương án thay thế (BATNA), đánh giá động cơ và tâm lý đối tác, cũng như kỹ năng thuyết phục, thỏa hiệp vào thời điểm thích hợp. Với giao dịch quốc tế, luật sư cần quản trị tâm lý và giao tiếp đa văn hóa, điều chỉnh phong cách làm việc theo từng đối tác.

Kỹ năng hòa giải ngày càng quan trọng, đặc biệt khi luật sư hỗ trợ khách hàng đạt thỏa thuận dung hòa, tiết kiệm chi phí và duy trì quan hệ hợp tác. Thực tiễn tại Trung tâm Hòa giải Việt Nam (VMC) giai đoạn 2018-2023 chứng minh tỷ lệ hòa giải thành công cao, cho thấy tiềm năng của phương thức này khi luật sư tham gia hiệu quả. Kỹ năng trọng tài thương mại cũng cần thiết khi luật sư đại diện khách hàng tại trung tâm trọng tài, vừa vận dụng tố tụng vừa linh hoạt lựa chọn trọng tài viên, thỏa thuận điều khoản và trình bày vụ việc trước hội đồng trọng tài. Luật sư phải biết kiểm soát rủi ro thi hành phán quyết trọng tài nhằm đảm bảo việc thi hành thuận lợi.

Về phẩm chất đạo đức, thái độ nghề nghiệp, bảo mật và trách nhiệm xã hội

Phẩm chất đạo đức và thái độ nghề nghiệp là nền tảng quan trọng tạo nên uy tín của luật sư. Dù có kiến thức sâu rộng hay kỹ năng xuất sắc, một luật sư thiếu phẩm chất đạo đức sẽ không thể hành nghề đúng đắn, thậm chí còn gây ra hậu quả cho khách hàng và xã hội.

Trước tiên, liêm chính và trung thực là tiêu chuẩn hàng đầu. Luật sư phải thành thật tuyệt đối với khách hàng, tòa án cũng như các bên liên quan; không được cung cấp thông tin sai lệch, tạo chứng cứ giả hoặc lừa dối vì bất cứ lý do nào. Các quy tắc quốc tế nhấn mạnh những giá trị “độc lập, trung thực, liêm chính và công bằng” trong nghề luật. Tính độc lập mang ý nghĩa bảo vệ quan điểm chuyên môn khỏi sự ảnh hưởng từ vật chất hay áp lực bên ngoài, nhằm duy trì công lý. Ví dụ, Quy tắc đạo đức Luật sư Anh yêu cầu “độc lập, trung thực, khách quan”; luật sư Mỹ phải tuân thủ các chuẩn mực nghiêm ngặt về liêm chính của Hiệp hội Luật sư Hoa Kỳ (ABA) từ năm 1908. Đối với luật sư Việt Nam, việc giữ vững độc lập và trung thực không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn gắn liền với trách nhiệm chính trị - pháp lý nhằm góp phần ngăn chặn oan sai, lạm quyền và gìn giữ sự liêm chính của hoạt động tố tụng.

Một yếu tố quan trọng khác là nguyên tắc giữ bí mật thông tin khách hàng. Đây vừa là nghĩa vụ pháp lý theo Luật Luật sư, vừa là trách nhiệm đạo đức. Bảo mật giúp bảo vệ quyền lợi khách hàng và củng cố niềm tin của xã hội với nghề luật. Vi phạm bảo mật ở nhiều nước có thể khiến luật sư bị tước giấy phép hành nghề. Các quy tắc quốc tế đều xác định rõ bí mật nghề nghiệp là chuẩn mực hàng đầu. Tại Việt Nam, luật sư chỉ được tiết lộ thông tin trong trường hợp khách hàng đồng ý hoặc pháp luật bắt buộc.

Bên cạnh đó, trách nhiệm xã hội và sứ mệnh phụng sự công lý chính là những phẩm chất nâng tầm nghề nghiệp. Luật sư không chỉ làm việc vì thù lao mà còn hướng đến mục tiêu bảo vệ công lý, lẽ phải trong xã hội. Điều này thể hiện ở việc tham gia trợ giúp pháp lý cho người yếu thế, góp ý xây dựng chính sách, đấu tranh chống tiêu cực trong tố tụng. Sứ mệnh này được xem là “giá trị tối thượng của nghề luật sư” trên thế giới, và tại Việt Nam, được thể hiện qua các hoạt động phản biện vi phạm tố tụng, kiến nghị khắc phục sai sót, bảo vệ người vô tội, từ đó củng cố niềm tin xã hội vào công lý. Trong lĩnh vực kinh doanh, luật sư còn có trách nhiệm nâng cao tính minh bạch, kỷ luật thị trường; mỗi vụ hòa giải thành công đều góp phần ổn định thương mại.

Cuối cùng, thái độ chuyên nghiệp còn thể hiện ở sự tận tâm, tận tụy với khách hàng. Luật sư cần ưu tiên quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ, “bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp” trong khuôn khổ pháp luật. Sự tận tâm được chứng minh qua nỗ lực nghiên cứu hồ sơ, cập nhật kiến thức, phối hợp với khách hàng để đạt hiệu quả tối ưu. Luật sư cũng phải tôn trọng khách hàng, trình bày trung thực về cơ hội, rủi ro và không hứa hẹn quá mức để nhận việc.

VAI TRÒ, XU HƯỚNG VÀ NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỘI NGŨ LUẬT SƯ TẠI VIỆT NAM TRONG TRANH CHẤP KINH DOANH

Vai trò của luật sư trong các tranh chấp kinh doanh

Khi nền kinh tế thị trường phát triển, số lượng cũng như mức độ phức tạp của các tranh chấp thương mại gia tăng; luật sư tham gia giải quyết đa dạng các loại tranh chấp. Theo Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), năm 2023 có 424 vụ tranh chấp được thụ lý, tăng 46,2% so với năm trước; 87,9% vụ việc này có sự đại diện hoặc tư vấn của luật sư cho các bên liên quan. Điều đó cho thấy doanh nghiệp ngày càng tin tưởng vào luật sư trong xử lý tranh chấp, kể cả khi chọn phương thức trọng tài chứ không chỉ khi ra tòa án. Tại các tòa án, sự hiện diện của luật sư cũng ngày càng rõ nét trong các vụ án kinh doanh lớn, đặc biệt là trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng, bất động sản hay sở hữu trí tuệ, nơi luật sư tham gia xuyên suốt mọi giai đoạn từ khởi kiện đến thu thập chứng cứ và tranh tụng. Vai trò của luật sư không chỉ giúp làm sáng tỏ sự thật khách quan, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, mà còn góp phần vào việc chống oan sai, lạm quyền, thúc đẩy quá trình cải cách tư pháp.

Đặc biệt, luật sư giữ vị trí tiên phong trong việc giảm tải cho hệ thống tòa án thông qua phương thức giải quyết tranh chấp thay thế như hòa giải thương mại. Các hãng luật thương mại hàng đầu đã phát huy thế mạnh không chỉ ở tranh tụng mà còn ở khả năng dẫn dắt thương lượng, hòa giải các vụ tranh chấp phức tạp ngoài tòa. Thống kê của VIAC cho thấy, nhờ luật sư tư vấn, nhiều vụ việc được chuyển hướng sang hòa giải trước khi tố tụng trọng tài, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí cho các bên. Ngay cả trong hệ thống tòa án, năm 2022 có đến 72.955 vụ việc được hòa giải thành công tại các trung tâm hòa giải, đối thoại (chiếm 62,11%), phản ánh nỗ lực của ngành tòa án và sự đóng góp của luật sư, hòa giải viên trong việc giải quyết tranh chấp bằng “đồng thuận” thay vì đối đầu.

Bên cạnh đó, mô hình luật sư nội bộ trong doanh nghiệp cũng đang phát triển mạnh ở Việt Nam do mang lại nhiều lợi ích phòng ngừa rủi ro pháp lý, hỗ trợ đàm phán và giải quyết tranh chấp hiệu quả.

Một số hạn chế

Tuy vậy, hạn chế lớn là nhiều luật sư nội bộ thiếu chứng chỉ hành nghề, nên khi ra tòa vẫn phải thuê luật sư bên ngoài. Xu hướng sử dụng ADR như trọng tài và hòa giải thương mại ngày càng phổ biến nhờ khuôn khổ pháp lý thuận lợi và sự tham gia tích cực của luật sư. ADR giúp doanh nghiệp giải quyết tranh chấp chuyên nghiệp, nhưng các doanh nghiệp nhỏ còn e ngại chi phí, nhận thức về ADR chưa cao, kỹ năng luật sư còn cần nâng cao. Thực trạng đội ngũ luật sư cho thấy chất lượng chưa đồng đều, kỹ năng chuyên môn và ngoại ngữ còn yếu, đặc biệt ở địa phương; một số trường hợp vi phạm đạo đức nghề nghiệp.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG RÈN LUYỆN KỸ NĂNG VÀ ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CỦA LUẬT SƯ

Đức: Luật sư ở Đức phải trải qua 2 kỳ thi quốc gia và một chương trình tập sự 2 năm tại các cơ quan pháp luật khác nhau. Sau khi vượt qua kỳ thi cuối cùng, họ mới được cấp phép hành nghề. Các đoàn luật sư bang giám sát chặt chẽ về đạo đức và hoạt động nghề nghiệp, tạo nên lực lượng luật sư có trình độ và đạo đức đồng đều với thẩm phán, công tố viên.

Singapore và châu Á: Singapore yêu cầu ứng viên tốt nghiệp từ trường luật được công nhận, hoàn thành khóa đào tạo hành nghề 6 tháng, vượt qua kỳ thi Bar và tập sự trước khi được hành nghề. Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc cũng kiểm soát chất lượng đầu ra bằng các kỳ thi khó, tập sự bắt buộc và tăng cường đào tạo sau khi đã có chứng chỉ. Tất cả đều chú trọng kiểm định độc lập, chuẩn hóa đào tạo liên tục.

Anh, Mỹ: Nghề luật Anh chia làm barrister và solicitor, mỗi nhánh đều phải qua kỳ thi chung và thực tập, dưới sự giám sát của hiệp hội ngành nghề. Đạo đức được coi trọng, luật sư vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm.

Tại Mỹ, các hiệp hội luật sư bang tự ban hành quy tắc ngành nghề và áp dụng chế tài mạnh với các trường hợp vi phạm. Việc đào tạo đạo đức nghề nghiệp thường xuyên là yêu cầu bắt buộc.

Kiểm định và đánh giá định kỳ: Nhiều nước như Thái Lan, Mỹ, Canada, Trung Quốc bắt buộc luật sư tham gia bồi dưỡng, kiểm tra nghiệp vụ và đánh giá đạo đức định kỳ. Luật sư không đáp ứng đủ tiêu chí sẽ bị ảnh hưởng uy tín hoặc đình chỉ hành nghề. Xu hướng chung là nâng cao chuẩn đầu ra, đào tạo liên tục và giám sát đạo đức để đảm bảo chất lượng đội ngũ luật sư. Đây là những kinh nghiệm tham khảo cho Việt Nam cải cách công tác đào tạo và quản lý luật sư.

MỘT SỐ KIẾN NGHỊ

Dựa trên những phân tích trên, tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao khung pháp lý, chuẩn hóa năng lực luật sư, đồng thời đẩy mạnh đào tạo và kiểm soát nghề luật ở Việt Nam để đáp ứng yêu cầu phát triển mới như sau:

Cải tiến khung pháp lý, nâng cao chất lượng luật sư

Sau hơn 10 năm sửa đổi Luật Luật sư (2012), bối cảnh kinh tế và pháp lý đã thay đổi nhiều. Vì vậy, cần xem xét sửa đổi Luật Luật sư và các quy định liên quan để cập nhật những tiêu chuẩn mới, hướng tới phát triển nghề luật chuyên nghiệp, hiệu quả, chú trọng chất lượng và đạo đức nghề nghiệp. Theo đó, cần kéo dài thời gian đào tạo và tập sự từ 12 lên 18-24 tháng; bổ sung kiểm tra kỹ năng sau tập sự và cân nhắc chế định "luật sư nội bộ" hoặc "luật sư công".

Ngoài ra, nên quy định việc đào tạo bồi dưỡng bắt buộc hằng năm (Continuing Legal Education) và xem đây là điều kiện gia hạn chứng chỉ hành nghề. Khung pháp lý mới phải nâng chuẩn chất lượng, hội nhập với thông lệ quốc tế, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho nghề luật sư.

Chuẩn hóa năng lực luật sư qua kiểm định và tiêu chuẩn quốc gia

Nên xây dựng bộ tiêu chuẩn năng lực cho luật sư theo từng cấp độ, do Liên đoàn Luật sư Việt Nam phối hợp Bộ Tư pháp ban hành. Tiếp đó, nghiên cứu tổ chức kỳ thi quốc gia thống nhất về hành nghề luật sư (tương tự kỳ thi Bar). Tổ chức kỳ thi viết tình huống và phỏng vấn kỹ năng sẽ giúp nâng cao tính khách quan trong đánh giá chất lượng đầu ra. Nên xây dựng ngân hàng câu hỏi quốc gia và giáo trình khung đào tạo kỹ năng cho các cơ sở đào tạo luật.

Với vị thế là tổ chức xã hội - nghề nghiệp cấp quốc gia, Liên đoàn Luật sư cần sớm hoàn thiện Đề án tổng thể phát triển đội ngũ luật sư Việt Nam giai đoạn 2025-2030. Đề án cần xác định cụ thể mục tiêu về quy mô và chất lượng đội ngũ, đồng thời đưa ra kế hoạch hành động thiết thực: ví dụ, hợp tác với các trường đào tạo luật danh tiếng quốc tế để mở các khóa huấn luyện kỹ năng nâng cao; biên soạn “playbook” hướng dẫn giải quyết tranh chấp cho từng lĩnh vực như tài chính ngân hàng, xây dựng, thương mại quốc tế… để luật sư có tài liệu tham khảo chuẩn hóa khi làm việc.

Đẩy mạnh đào tạo liên ngành, kỹ năng chuyên sâu, ngoại ngữ và công nghệ

Để phù hợp với thực tiễn, chương trình đào tạo luật sư nên bổ sung kiến thức về kinh tế, tài chính, quản trị… cũng như các kỹ năng mới liên quan đến môi trường số, như tra cứu pháp luật điện tử, thu thập chứng cứ số, bảo mật dữ liệu khách hàng. Bên cạnh đó, cần cập nhật các khóa học về ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo (AI) trong nghề luật, hỗ trợ luật sư nâng cao hiệu quả công việc và biết cách quản trị rủi ro đạo đức, bảo mật. Về ngoại ngữ, nên đặt mục tiêu đến năm 2030 có một tỷ lệ đáng kể luật sư sử dụng tốt tiếng Anh pháp lý; tổ chức các lớp bồi dưỡng miễn phí hoặc trợ giá và khuyến khích tham gia mạng lưới, hội thảo quốc tế. Mỗi luật sư cần thường xuyên hoàn thiện kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm thực tiễn.

Chú trọng đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội

Bên cạnh giáo dục về đạo đức ngay trong quá trình đào tạo ban đầu, cần có cơ chế giám sát, nhắc nhở định kỳ. Các đoàn luật sư nên tổ chức sinh hoạt chuyên đề về xử lý xung đột lợi ích, bảo mật thông tin… định kỳ mỗi năm. Hội đồng khen thưởng, kỷ luật cần nghiêm khắc xử lý vi phạm và tuyên dương gương sáng để nêu gương. Đồng thời, phải phối hợp với cơ quan chức năng loại bỏ luật sư vi phạm pháp luật, đạo đức ra khỏi nghề nhanh chóng. Cuối cùng, nên tạo điều kiện thuận lợi cho luật sư thực hiện trách nhiệm xã hội, trợ giúp pháp lý miễn phí, ví dụ như cộng giờ trợ giúp vào giờ đào tạo bắt buộc hoặc miễn giảm thuế cho phần này. Việc đóng góp cho cộng đồng không chỉ nâng cao hình ảnh nghề luật, mà còn giúp luật sư rèn luyện thêm kỹ năng và phẩm chất qua trải nghiệm thực tế.

Thiết lập cơ chế giám sát và đánh giá năng lực hành nghề theo định kỳ

Nên cân nhắc triển khai hệ thống đánh giá lại năng lực cho luật sư sau mỗi chu kỳ nhất định. Ví dụ, có thể quy định các luật sư phải trải qua kỳ kiểm tra hoặc đánh giá 5 năm một lần, do Liên đoàn Luật sư phối hợp cùng Bộ Tư pháp tổ chức. Việc đánh giá sẽ tập trung vào việc cập nhật kiến thức pháp luật mới, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp cơ bản cũng như đảm bảo nguyên tắc đạo đức.

Song song với đó, cần xây dựng một hệ thống thông tin minh bạch về quá trình hành nghề luật sư, với cơ sở dữ liệu do Liên đoàn quản lý, ghi nhận số lượng vụ việc tham gia, thành tích/kỷ luật và các kết quả liên quan để khách hàng dễ dàng tra cứu. Đây là công cụ hỗ trợ khách hàng lựa chọn dựa trên năng lực được xác thực và là động lực thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh giữa các luật sư, nâng cao cả kỹ năng lẫn đạo đức. Một ý kiến từ giới chuyên môn cũng đề xuất rằng các trung tâm trọng tài, hòa giải nên công khai toàn diện dữ liệu như thời gian xử lý, tỷ lệ thành công, chi phí…, để vị thế của luật sư được xác định bằng kết quả thực tế thay vì chỉ dựa vào cam kết. Sự minh bạch này sẽ thúc đẩy uy tín nghề nghiệp dựa trên hiệu quả thật sự. (https://nghiencuu.tapchikinhtetaichinh.vn/thuc-trang-va-giai-phap-nang-cao-nang-luc-toan-dien-cua-luat-su-viet-nam-trong-giai-quyet-tranh-chap-kinh-doanh-138217.html?utm_source=zalo&utm_medium=zalo&utm_campaign=zalo&zarsrc=10)

NCS. Thái Trung Nam

Công Ty Luật DiNa - TP. Cần Thơ

Tài liệu tham khảo:

1. Ban Chấp hành Trung ương (2022). Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 9/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.

2. Bộ Chính trị (2025). Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 về tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

3. Cục Bổ trợ tư pháp (2019). Một số kinh nghiệm nước ngoài về hoạt động và tổ chức luật sư. Trang tin Bộ Tư pháp.

4. Đặng Ngọc Luyến (2023). Sứ mệnh nghề luật sư: Từ chuẩn mực nghề nghiệp đến yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Tạp chí Luật sư Việt Nam.

5. Hồng Nhung (2025). Những mô hình quốc tế đào tạo bác sĩ, luật sư: Đặt trọng tâm kiểm soát đầu ra. Báo Đại biểu Nhân dân, 30/11/2025.

6. Liên đoàn Luật sư Việt Nam (2019) Bộ Quy tắc Đạo đức và Ứng xử nghề nghiệp luật sư Việt Nam ban hành kèm Quyết định 201/QĐ-HĐLSTQ ngày 13/12/2019. Hội đồng Luật sư toàn quốc.

7. Machiuanna Chu & Toby Bond (2025). Tham luận tại Hội thảo quốc tế về nghề luật sư trong kỷ nguyên AI. Liên đoàn Luật sư Việt Nam- VBF 2025.

8. Nguyễn Linh (2024). Phát huy nội lực của luật sư trong giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại thời kỳ hội nhập. Tạp chí Luật sư Việt Nam.

9. Phan Chí Hiếu (2021). Kết quả triển khai Chiến lược phát triển nghề Luật sư ở Việt Nam đến năm 2020. Tạp chí Luật sư Việt Nam, số 1/2021.

10. Quốc hội (2006). Luật Luật sư số 65/2006/QH11 ngày 29/6/2006.

11. Quốc hội (2012). Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Luật sư, số 20/2012/QH13 ngày 20/11/2012.

12. Trần Du Lịch (2020). Đào tạo luật sư có trình độ quốc tế. Tham luận, Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh.

13. Thủ tướng Chính phủ (2011). Quyết định số 1072/QĐ-TTg ngày 5/7/2011 phê duyệt Chiến lược phát triển nghề luật sư đến năm 2020.

14. Website InLaw (2023). Luật sư nội bộ - Dịch vụ tư vấn pháp lý thường xuyên cho doanh nghiệp.

CÔNG TY LUẬT TNHH MTV DINA

Địa chỉ: Số 229 đường Nguyễn Đệ, phường Cái Khế, thành phố Cần Thơ.

Điện thoại: 0916.999.058 - 0919.180.019

Website: www.luatdina.vn